Metodologia

Kalendarz nie jest przepisany z gotowych tabel. Daty i godziny liczy program na podstawie modelu ruchu Księżyca, a tekst na stronach tylko je opisuje.

Co liczymy dla każdego dnia

  • Fazę Księżyca — nów, I kwadrę, pełnię i III kwadrę z godziną i minutą.
  • Księżyc przybywający lub ubywający — czy oświetlona część tarczy rośnie, czy maleje.
  • Księżyc wznoszący lub opadający — czy z dnia na dzień góruje wyżej, czy niżej nad horyzontem.
  • Gwiazdozbiór, przed którym przechodzi Księżyc, i godzinę przejścia do następnego.
  • Typ dnia — korzeń, liść, kwiat lub owoc — wynikający z gwiazdozbioru.
  • Okresy niekorzystne — opisane niżej.

Gwiazdozbiory, nie znaki zodiaku

Kalendarz korzysta z gwiazdozbiorów syderycznych, czyli z rzeczywistego położenia Księżyca na tle gwiazd. Tak liczy się kalendarz biodynamiczny w tradycji Marii Thun, od której pochodzi podział na dni korzenia, liścia, kwiatu i owocu.

Znaki tropikalne, znane z horoskopów, są przypięte do punktu równonocy, który powoli przesuwa się względem gwiazd (precesja). Przez stulecia znaki „odjechały” od gwiazdozbiorów, których nazwy noszą, prawie o całą ich szerokość. Dlatego Księżyc „w Baranie” w jednym kalendarzu może być „w Rybach” w innym, a kalendarze ogrodnicze często różnią się typem tego samego dnia.

Wybraliśmy gwiazdozbiory, bo na nich opiera się tradycja, z której wzięły się typy dni. Gwiazdozbiory mają różną szerokość, więc Księżyc przebywa w nich nierówno długo — kalendarz nie jest regularnym rytmem co dwa i pół dnia.

Granice gwiazdozbiorów

Granice bierzemy z oficjalnego podziału nieba Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU) z 1930 roku i wyznaczamy miejsca, w których przecinają ekliptykę — drogę Słońca, wzdłuż której porusza się też Księżyc. Ekliptyka przechodzi również przez gwiazdozbiór Wężownika, którego tradycja nie uwzględnia; ten odcinek doliczamy do znaku Skorpion. Kalendarz Marii Thun opiera się na własnym, nieco innym wyznaczeniu granic, dlatego godziny przejść mogą się od niego różnić.

Najszerszy jest znak Panna (44,0°), najwęższy — Rak (20,1°). Długości ekliptyczne podajemy względem gwiazd (układ J2000).

Granice znaków na ekliptyce
Znak Typ dnia Gwiazdozbiory IAU Od Szerokość
Baran Owoc Baran 28,7° 24,7°
Byk Korzeń Byk 53,4° 36,7°
Bliźnięta Kwiat Bliźnięta 90,1° 27,8°
Rak Liść Rak 118,0° 20,1°
Lew Owoc Lew 138,0° 35,8°
Panna Korzeń Panna 173,9° 44,0°
Waga Kwiat Waga 217,8° 23,2°
Skorpion Liść Skorpion + Wężownik 241,0° 25,2°
Strzelec Owoc Strzelec 266,2° 33,4°
Koziorożec Korzeń Koziorożec 299,7° 27,8°
Wodnik Kwiat Wodnik 327,5° 24,2°
Ryby Liść Ryby 351,7° 37,0°

Przybywający to nie to samo co wznoszący

To dwa niezależne rytmy, które poradniki często mylą. Przybywanie i ubywanie dotyczy oświetlenia tarczy i trwa od nowiu do pełni (około dwóch tygodni) i z powrotem. Wznoszenie i opadanie dotyczy wysokości Księżyca na niebie: przez około dwa tygodnie jego droga po niebie jest z dnia na dzień coraz wyższa, a przez kolejne dwa — coraz niższa. Liczymy to ze zmiany deklinacji Księżyca. Księżyc może jednocześnie przybywać i opadać.

Okresy niekorzystne

Tradycja zaleca, by nie siać i nie sadzić w pobliżu tych zdarzeń:

  • nów i pełnia,
  • przejście Księżyca przez węzeł (przecięcie jego drogi z ekliptyką),
  • perygeum i apogeum — najmniejsza i największa odległość Księżyca od Ziemi,
  • zaćmienia Słońca i Księżyca.

Za niekorzystne uznajemy 6 godzin przed i 6 godzin po każdym z nich; nakładające się okresy łączymy. Godziny zdarzeń są liczone co do minuty, a nie przybliżane do całych dni. Zaćmienia wliczamy wszystkie, także niewidoczne z Polski.

Czas polski

Wszystkie godziny podajemy w czasie obowiązującym w Polsce (strefa Europe/Warsaw): zimą UTC+1, latem UTC+2. Zmiana czasu jest uwzględniona automatycznie, więc dzień, w którym wypada zdarzenie, zgadza się z polskim kalendarzem ściennym.

Dokładność

Położenie i fazy Księżyca liczymy biblioteką astronomiczną Astronomy Engine. Fazy wyznaczamy tak jak almanachy astronomiczne: z pozornych długości ekliptycznych Księżyca i Słońca, czyli z uwzględnieniem aberracji światła.

Każdą fazę z lat 2026–2027 automatycznie porównujemy z dwiema niezależnymi tabelami: Obserwatorium Marynarki Wojennej USA (USNO) i NASA (F. Espenak). Różnice nie przekraczają minuty, czyli mieszczą się w zaokrągleniu tych tabel. Zaćmienia sprawdzamy z katalogiem NASA. Jeśli znajdziesz rozbieżność z innym źródłem, napisz do nas — sprawdzimy ją.

Typy dni

  • Dzień korzenia

    Księżyc w: Byk, Panna, Koziorożec

  • Dzień liścia

    Księżyc w: Rak, Skorpion, Ryby

  • Dzień kwiatu

    Księżyc w: Bliźnięta, Waga, Wodnik

  • Dzień owocu

    Księżyc w: Baran, Lew, Strzelec

Czego kalendarz nie zastąpi

O terminie siewu decyduje przede wszystkim pogoda: temperatura gleby, ryzyko przymrozków i wilgotność. Kalendarz księżycowy może pomóc wybrać dzień w oknie, które i tak wyznacza klimat — nie przesunie wysiewu pomidorów do gruntu na marzec.