Metodologia
Kalendarz nie jest przepisany z gotowych tabel. Daty i godziny liczy program na podstawie modelu ruchu Księżyca, a tekst na stronach tylko je opisuje.
Co liczymy dla każdego dnia
- Fazę Księżyca — nów, I kwadrę, pełnię i III kwadrę z godziną i minutą.
- Księżyc przybywający lub ubywający — czy oświetlona część tarczy rośnie, czy maleje.
- Księżyc wznoszący lub opadający — czy z dnia na dzień góruje wyżej, czy niżej nad horyzontem.
- Gwiazdozbiór, przed którym przechodzi Księżyc, i godzinę przejścia do następnego.
- Typ dnia — korzeń, liść, kwiat lub owoc — wynikający z gwiazdozbioru.
- Okresy niekorzystne — opisane niżej.
Gwiazdozbiory, nie znaki zodiaku
Kalendarz korzysta z gwiazdozbiorów syderycznych, czyli z rzeczywistego położenia Księżyca na tle gwiazd. Tak liczy się kalendarz biodynamiczny w tradycji Marii Thun, od której pochodzi podział na dni korzenia, liścia, kwiatu i owocu.
Znaki tropikalne, znane z horoskopów, są przypięte do punktu równonocy, który powoli przesuwa się względem gwiazd (precesja). Przez stulecia znaki „odjechały” od gwiazdozbiorów, których nazwy noszą, prawie o całą ich szerokość. Dlatego Księżyc „w Baranie” w jednym kalendarzu może być „w Rybach” w innym, a kalendarze ogrodnicze często różnią się typem tego samego dnia.
Wybraliśmy gwiazdozbiory, bo na nich opiera się tradycja, z której wzięły się typy dni. Gwiazdozbiory mają różną szerokość, więc Księżyc przebywa w nich nierówno długo — kalendarz nie jest regularnym rytmem co dwa i pół dnia.
Granice gwiazdozbiorów
Granice bierzemy z oficjalnego podziału nieba Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU) z 1930 roku i wyznaczamy miejsca, w których przecinają ekliptykę — drogę Słońca, wzdłuż której porusza się też Księżyc. Ekliptyka przechodzi również przez gwiazdozbiór Wężownika, którego tradycja nie uwzględnia; ten odcinek doliczamy do znaku Skorpion. Kalendarz Marii Thun opiera się na własnym, nieco innym wyznaczeniu granic, dlatego godziny przejść mogą się od niego różnić.
Najszerszy jest znak Panna (44,0°), najwęższy — Rak (20,1°). Długości ekliptyczne podajemy względem gwiazd (układ J2000).
| Znak | Typ dnia | Gwiazdozbiory IAU | Od | Szerokość |
|---|---|---|---|---|
| Baran | Owoc | Baran | 28,7° | 24,7° |
| Byk | Korzeń | Byk | 53,4° | 36,7° |
| Bliźnięta | Kwiat | Bliźnięta | 90,1° | 27,8° |
| Rak | Liść | Rak | 118,0° | 20,1° |
| Lew | Owoc | Lew | 138,0° | 35,8° |
| Panna | Korzeń | Panna | 173,9° | 44,0° |
| Waga | Kwiat | Waga | 217,8° | 23,2° |
| Skorpion | Liść | Skorpion + Wężownik | 241,0° | 25,2° |
| Strzelec | Owoc | Strzelec | 266,2° | 33,4° |
| Koziorożec | Korzeń | Koziorożec | 299,7° | 27,8° |
| Wodnik | Kwiat | Wodnik | 327,5° | 24,2° |
| Ryby | Liść | Ryby | 351,7° | 37,0° |
Przybywający to nie to samo co wznoszący
To dwa niezależne rytmy, które poradniki często mylą. Przybywanie i ubywanie dotyczy oświetlenia tarczy i trwa od nowiu do pełni (około dwóch tygodni) i z powrotem. Wznoszenie i opadanie dotyczy wysokości Księżyca na niebie: przez około dwa tygodnie jego droga po niebie jest z dnia na dzień coraz wyższa, a przez kolejne dwa — coraz niższa. Liczymy to ze zmiany deklinacji Księżyca. Księżyc może jednocześnie przybywać i opadać.
Okresy niekorzystne
Tradycja zaleca, by nie siać i nie sadzić w pobliżu tych zdarzeń:
- nów i pełnia,
- przejście Księżyca przez węzeł (przecięcie jego drogi z ekliptyką),
- perygeum i apogeum — najmniejsza i największa odległość Księżyca od Ziemi,
- zaćmienia Słońca i Księżyca.
Za niekorzystne uznajemy 6 godzin przed i 6 godzin po każdym z nich; nakładające się okresy łączymy. Godziny zdarzeń są liczone co do minuty, a nie przybliżane do całych dni. Zaćmienia wliczamy wszystkie, także niewidoczne z Polski.
Czas polski
Wszystkie godziny podajemy w czasie obowiązującym w Polsce (strefa Europe/Warsaw): zimą UTC+1, latem UTC+2. Zmiana czasu jest uwzględniona automatycznie, więc dzień, w którym wypada zdarzenie, zgadza się z polskim kalendarzem ściennym.
Dokładność
Położenie i fazy Księżyca liczymy biblioteką astronomiczną Astronomy Engine. Fazy wyznaczamy tak jak almanachy astronomiczne: z pozornych długości ekliptycznych Księżyca i Słońca, czyli z uwzględnieniem aberracji światła.
Każdą fazę z lat 2026–2027 automatycznie porównujemy z dwiema niezależnymi tabelami: Obserwatorium Marynarki Wojennej USA (USNO) i NASA (F. Espenak). Różnice nie przekraczają minuty, czyli mieszczą się w zaokrągleniu tych tabel. Zaćmienia sprawdzamy z katalogiem NASA. Jeśli znajdziesz rozbieżność z innym źródłem, napisz do nas — sprawdzimy ją.
Typy dni
-
Dzień korzenia
Księżyc w: Byk, Panna, Koziorożec
-
Dzień liścia
Księżyc w: Rak, Skorpion, Ryby
-
Dzień kwiatu
Księżyc w: Bliźnięta, Waga, Wodnik
-
Dzień owocu
Księżyc w: Baran, Lew, Strzelec
Czego kalendarz nie zastąpi
O terminie siewu decyduje przede wszystkim pogoda: temperatura gleby, ryzyko przymrozków i wilgotność. Kalendarz księżycowy może pomóc wybrać dzień w oknie, które i tak wyznacza klimat — nie przesunie wysiewu pomidorów do gruntu na marzec.